Odkrycie i rola w organizmie
Glutathione zauważono długo przed tym, zanim ktokolwiek wiedział, czym jest przeciwutleniacz. Ta historia prowadzi przez laboratoria we Francji, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, a jej złożenie zajęło mniej więcej sto lat.
Zapach siarki
W 1888 roku francuski badacz J. de Rey-Pailhade zauważył, że ekstrakt z drożdży piwnych potrafi zamieniać siarkę w siarkowodór, gaz pachnący zgniłymi jajami. Aktywną substancję nazwał philothion, od greckich słów oznaczających „lubiący siarkę”. Nie zdołał jej oczyścić i odkrycie na dziesięciolecia w dużej mierze poszło w zapomnienie.
Hopkins nadaje nazwę
W 1921 roku Frederick Gowland Hopkins z Uniwersytetu Cambridge wyizolował tę substancję z drożdży, wątroby i mięśni i nazwał ją Glutathione. Początkowo sądził, że zawiera tylko dwa aminokwasy. Dalsze prace Hopkinsa i innych zespołów pod koniec lat dwudziestych pokazały, że w rzeczywistości są trzy. Hopkins otrzymał później Nagrodę Nobla, ale za badania nad witaminami, a nie za tę cząsteczkę.
Zbudowany w laboratorium
W 1935 roku Charles Harington i Thomas Mead w Londynie otrzymali Glutathione całkowicie od podstaw i potwierdzili jego dokładną strukturę, w tym nietypowe przyłączenie kwasu glutaminowego. Kiedy chemicy umieli go już wytworzyć, jego właściwości można było badać z dużo większą pewnością.
Wchodzą enzymy
W 1957 roku Gordon Mills znalazł w czerwonych krwinkach enzym, który wykorzystuje Glutathione do ochrony hemoglobiny przed uszkodzeniem; dziś nazywa się on peroksydazą glutationową. W 1973 roku zespół pod kierunkiem Johna Rotrucka wykazał, że enzym ten zależy od pierwiastka śladowego selenu, co pomogło wyjaśnić, dlaczego selen jest ważny w diecie. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych Alton Meister i jego współpracownicy w Nowym Jorku opisali, jak komórki budują, rozkładają i przenoszą Glutathione, a stan wiedzy podsumowali w słynnym przeglądzie z 1983 roku.
Jak organizm obchodzi się z nim dziś
- Budowa: jeden enzym łączy kwas glutaminowy z cysteiną, a drugi dodaje glicynę.
- Użycie: grupa SH oddaje elektrony, by uspokoić reaktywne cząsteczki, a dwie zużyte cząsteczki łączą się w GSSG.
- Odnowa: reduktaza glutationowa zamienia GSSG z powrotem w dwie użyteczne cząsteczki GSH, korzystając z energii dostarczonej przez komórkę.
- Eksport: wątroba wysyła Glutathione do krwi i żółci, a inne narządy pobierają elementy budulcowe, by wytworzyć własny.
Oś czasu w skrócie
- 1888: de Rey-Pailhade opisuje philothion w drożdżach.
- 1921: Hopkins izoluje cząsteczkę i nazywa ją Glutathione.
- Koniec lat dwudziestych: okazuje się, że to peptyd z trzech aminokwasów.
- 1935: Harington i Mead otrzymują go w laboratorium.
- 1957: w czerwonych krwinkach odkryto peroksydazę glutationową.
- 1973: selen okazuje się częścią enzymu.
- 1983: Meister i Anderson publikują przełomowy przegląd.
- Lata 2000–2020: małe próby z udziałem ludzi sprawdzają, czy dodatkowy Glutathione lub jego elementy budulcowe zmieniają coś mierzalnego.